लंडन अंडरग्राऊंड

एक अशीच अविस्मरणीय आठवण ...

१५ ऑक्टोबर २००६ ची रात्र! कंपनीच्या एका दीड महिन्याच्या ट्रेनिंगसाठी आम्ही चौघाजणांनी इंग्लंडच्या भूमीवर पाऊल ठेवलं! हिथ्रोवर उतरलो तेंव्हा रात्रीचे ९ वगैरे वाजले असतील. पुढच्या अडीच-तीन तासात कसल्या विलक्षण प्रसंगाला मी सामोरा जाणार आहे ह्याची मला कुठली कल्पना असायला!!...

 

एअरपोर्टवर आम्हाला रिसिव्ह करायला आमच्या कंपनीमधलच तिथला एक भारतीय मॕनेजर आला होता. हिथ्रोवरची प्रचंड गर्दी आणि त्यातले अनेक "सुंदर ब्लॉन्ड चेहरे" टिपत, आम्ही सामान ट्रॉल्यांवर टाकून प्रचंड पायपीट करत ट्यूबचं अंडरग्राउंड स्टेशन गाठलं. "लंडन अंडरग्राउंड उर्फ ट्यूब" हा एक स्तिमित करणारा मानवी चमत्कार!! "ज्युबिली लाईन्स, सर्कल लाईन्स, व्हिक्टोरिया लाईन्स, डिस्ट्रीक्ट लाईन्स, सेन्ट्रल लाईन्स" वगैरे वगैरे विविध नावाच्या ‘लाल, निळ्या, पिवळ्या, हिरव्या’ अश्या विविध रंगीबेरंगी ९-१० रेल्वे लाईन्सचं पृथ्वीच्या पोटात एकाखाली एक आणि लंडनभर पसरलेलं जाळं!! सगळ्या स्टेशनांत पृथ्वीच्या पोटात खोलवर घेऊन जाणारे अजस्र एस्केलेटर्स!! आम्हाला हिथ्रोवरून ब्ल्यू लाईनने साऊथ केन्सिंगटनला जाऊन तिथून दुसऱ्या यलो-लाईनची ट्यूब पकडून लिव्हरपूल स्ट्रीटला जायचं होतं. आम्ही आमच्या प्रत्येकी एक मोठी आणि एक छोटी अश्या दोन दोन ब्यागा घेऊन ट्यूबमध्ये चढलो. गाडी म्हणजे काय तर जेमतेम दोन लांबडे डबे (रेक्स) एकमेकांना जोडलेले. आत शिरल्याशिरल्या खाडकन लागणारे स्वयंचलित दरवाजे. 

आत शिरून मधल्या मोकळ्या जागेत सर्वांच्या ब्याग्स ठेऊन आम्ही उभे राहिलो. दरम्यान जागा मिळाली म्हणून माझे मित्र आणि आम्हाला न्यायला आलेला गौरव शर्मा उजव्या बाजूला बसायला गेले. मी सामान सांभाळत (मुंबईच्या रेल्वेची जुनी सवय असल्याने) तिथेच मधल्या मोकळ्या जागेत उभा राहत आजूबाजूचं निरीक्षण करायला लागलो. रात्र असल्याने गर्दी असली तरी ती एकेक स्टेशनवर कमी कमी होत चाललेली! माझा पहिलाच इंग्लंडचा प्रवास. लंडनमध्ये उतरून जेमतेम अर्धा-एक तास झालेला. त्यामुळे आजूबाजूची माणसं आणि विशेषतः मुली बघून वेडाच झालेलो. आईशप्पथ, एव्हढे देखणे चेहरे असू शकतात जगात?!! समोरच दाराजवळ ट्यूबचे रंगीबेरंगी maps लावले होते. ते ही बघत होतो. असाच काही वेळ गेला... 

पुढचं स्टेशन आलं आणि कुठेतरी बसलेला गौरव शर्मा इतर तिघांना घेऊन अत्यंत घाईघाईत पुढे आला. आम्हाला त्याच स्टेशनवर उतरायचं होतं. मग मात्र आमची ज्यामच धावपळ उडाली. आधी ते चौघे खाली उतरले आणि मी सर्वांच्या बॕग्ज फटाफट त्यांच्याकडे टाकत शेवटी पटकन स्टेशनवर उडी मारली, माझ्या मागे धाड्कन दरवाजा बंद झाला आणि गाडी निघाली. पुढच्या २-३ सेकंदात हाश्यहुश्य करत सामान चेक केल्यावर लक्षात आलं की एक मोठी बॕग त्या धावपळीत गाडीतच राहिल्ये आणि ती नेमकी माझीच आहे!! झ्झालं!! मी त्यांना शिव्यांची लाखोली वाहून झाली- "साल्यांनो, तुम्ही कसे मस्त मजेत बसून आलात, मीच सामान सांभाळत उभा राहिलो ?!! आणि मग च्यु x न्नो, आपलं स्टेशन यायच्या थोडं आधीतरी यायचं पुढे…" वगैरे वगैरे. 

आणि आमचे हे वाद सुरु असतानाच, तेव्हढ्यात त्याच platform वर त्याच्या मागची गाडी आली. मी कसलाही विचार न करता आत उडी मारली आणि दारातून ओरडून त्यांना सांगितलं की, "मी आपल्या पुढे गेलेल्या गाडीचा पाठलाग करत शेवटच्या स्टेशनपर्यंत जाउन बॕग मिळते का बघतो" म्हणून!!...ते हतबुद्ध होऊन पाहेस्तोपर्यंत गाडीचे दरवाजे धडकन बंद झाले आणि गाडीने सटकन वेग घेतला!..

एक दोन क्षण दम खाउन मी भानावर आलो आणि मग मला जाणीव झाली की मी काय करून बसलोय ते! मला अचानक काही गोष्टींचा साक्षात्कार झाला की --> (१) मला लंडनमध्ये उतरून जेमतेम तास झालाय (२) मी लंडनच्या खालती पृथ्वीच्या पोटात एका वेगात जाणाऱ्या ट्यूब मध्ये मित्रांना आणि गौरवला सोडून एकटाच निघालोय (३) ती ट्रेन कुठे जात्ये ह्याची मला सुतराम कल्पना नाहीये (४) माझी बॕग राहिलेली पुढे गेलेली ट्रेन कुठपर्यंत पोचणार आहे ते मला माहित नाहीये (५) ह्या सर्व प्रवासाला किती वेळ लागणार ते मला माहित नाहीये -- हे सर्व जाणवून मला एकदम पोटात खड्डा पडल्यासारखं झालं. घसा कोरडा पडला. पण मी स्वतःला सावरलं..

आणि मग मला जाणीव झाली की मला तीन गोष्टींचा सहारा आहे - एक म्हणजे माझ्याजवळ सुदैवाने घाईघाईत खिशात कोम्बलेलं ट्यूबचं तिकीट आहे, दुसरं म्हणजे माझ्याजवळ माझा पासपोर्ट आणि पौंडाच्या नोटा आहेत आणि तिसरं म्हणजे माझ्या खिशातल्या बंद पडलेल्या पुण्याच्या मोबाईलमध्ये गौरव शर्माचा लंडनचा फोन सेव्ह्ड आहे!!..आणि मग मला थोडा धीर आला!.मी शांत होऊन शेवटचं स्टेशन यायची वाट बघत बसलो.

एकीकडे येणाऱ्या प्रत्येक स्टेशनवर माणसं उतरून डब्यातली गर्दी नाहीशी होत होती. उरलेली माणसं शांत होती. कोणीच कोणाशी बोलत नव्हतं. शेवटचं स्टेशन आलं तेंव्हां उरलीसुरली दोन माणसं ही उतरून वरच्या जमिनीच्या दिशेने नाहीशी झाली. मी झपाझप पावलं टाकत पुढे जाणाऱ्या मोटरमनला गाठलं आणि त्याला थोडक्यात माझी हकीकत सांगितली. त्याने मला अक्षरशः आपादमस्तक न्याहाळलं आणि वरती ऑफिसमध्ये जायला सांगितलं. धावतधावत मी ते वरच्या मजल्यावरचं ऑफिस गाठलं आणि तिथल्या दोघांना पुन्हा माझी कहाणी ऐकवली. त्यांना मी विनंती केली की "त्यांनी एकवार त्या लाईनवरच्या मोटरमन्सना शक्य असल्यास बॕग विषयी कल्पना द्यावी आणि मधल्या स्टेशनवर अनाउन्समेंट करून सांगावं वगैरे…". त्यांनी माझं बोलणं ऐकून माझ्यासमोर एक फॉर्म टाकला आणि तो भरून द्यायला सांगितलं आणि पुढे म्हटलं की मी एकदोन दिवसात "Lost and Found Dept" मध्ये जाऊन बॕग मिळते का ते पाहावं वगैरे..निराश होत्साता मी पुन्हा खालती उतरून platform गाठला. मागचीच आलेली गाडी पुन्हा उलटी निघाली होती मी मागचा पुढचा विचार न करता त्यात उडी मारली. .

किती वाजले होते कुणास ठाऊक. बॕगची आशा सोडून मी आता मित्रांना कुठे आणि कसं गाठता येईल त्याचा विचार सुरु केला. एव्हढं माहित होतं की मला पुन्हा साऊथ केन्सिंगटन स्टेशन गाठून तिकडून दुसऱ्या लाईन ची गाडी पकडायच्ये!. आता गाडीत मगाशी आलो त्यापेक्षाही कमी माणसं होती...पण त्यात ही मी माणसांचे विचित्र नमुने पाहिले. एक 'लेस्बियन कपल' होतं. दोघी प्रचंड चिकण्या पण तरी विचित्रच मेकअप केलेल्या. त्यांचे मधूनच चाळे सुरु होते...डब्यातली तुरळक माणसं तिकडे साफ दुर्लक्ष करून होती...दरम्यान एका स्टेशनवर एक फॕमिली आत शिरली. एक कपल आणि त्यांचं छोटं पोर! शिरल्यापासून ते नवरा बायको एकमेकात शिवीगाळ करून भांडत सुटले. "बास्टर्ड, बिच"...अश्या "ब" कारी शिव्या!! थोड्यावेळाने तो माणूस तर पिसाटल्यासारखाच करायला लागला. लोक त्यांच्याकडे अर्थातच दूर्लक्ष करून होते. पण मला मात्र त्याची भीतीच वाटायला लागली. एका क्षणी तर तो खिशातून गनबिन काढून तिला गोळीच घालणार की काय असा त्याचा आविर्भाव होता...

असं काय काय बघत मी एकदाचा साऊथ केन्सिंगटनवर पुन्हा परतलो. स्टेशनवर माझ्या मित्रांचा पत्ता नव्हता. रात्र होऊन ट्यूबची सर्व्हिस बंद होण्यापूर्वी मला लिव्हरपूल स्ट्रीट स्टेशन गाठायचं होतं. मी एकवार तिथला ट्युबचा map न्याहाळला आणि एक एस्केलेटर गाठून त्यावर आणखी खोल भुयारात उतरून दुसऱ्या लाईनच्या platform वर आलो आणि आलेल्या गाडीत उडी टाकली. दरवाजा बंद झाला आणि मटकन तिथल्या बेंचवर बसकण मारली . धावपळ करून मी अक्षरशः थकून गेलो होतो. आणि एव्हाना पोटात कावळे ओरडायला सुरुवात झाली होती. मग समोरचा ट्युबचा map पाहत असताना माझ्या लक्षात आलं की मी त्या धावपळीत दुस-याच लाईनची गाडी पकडल्ये जी मला भलत्याच दिशेला घेऊन चालली होती. आता मात्र माझा धीरच सुटला! आईशप्पथ! रात्रीचे ११ वाजून गेले असावेत आणी मी काहीही माहिती नसताना लंडन मध्ये उतरल्यापासूनचे पुढचे दोन तास पृथ्वीच्या पोटात कुठेतरी फिरत बसलो होतो. देश अनोळखी.. माणसं अनोळखी...रात्रीची वेळ..मी एकटा...सामान हरवलेलं..आणि भुकेलेला!!..

त्याही ट्यूबमधे माणसं कमीच होती. पण पुढे येणारं स्टेशन हे जंक्शनचं होतं म्हणजे जिथून दुसऱ्या क्रॉस लाईनची ट्यूब पकडता येऊ शकली असती. मग एका सौम्य चेहऱ्याच्या माणसाला मी पुन्हा एकदा थोडक्यात माझी हकीकत सांगून मला डायरेक्शन देण्याची विनंती केली. त्याने मला त्या स्तेशांवरून उतरून पुन्हा कुठच्या लाइनची (कुठल्या लाल. का पिवळ्या रंगाची) गाडी पकडायची ते सांगितलं आणि वरती हे ही बजावलं कि ती लिव्हरपूल स्ट्रीटला जाणारी 'रात्रीची शेवटची ट्यूब' असेल म्हणून!!..त्याचे आभार मानून पुन्हा त्या एस्केलेटरवर खालती-वर जात आणि एक दोन स्टेशन्स बदलून मी कशीतरी ती राईट ट्रेन पकडली आणि लिव्हरपूल स्ट्रीट स्टेशनवर त्या शेवटच्या ट्यूब ने उतरलो! रात्रीचे १२ वाजत आले होते बहुतेक....

इतक्या धावपळीनंतर पहिल्यांदाच मी पृथ्वीच्या पोटातून वर जमिनीच्या लेव्हलला आलो होतो. मग तिथल्या कॉफी शॉप मधून मी पौंडाच्या नोटेचे थोडे सुटे पैसे करून घेतले आणि जवळचा टेलिफोनबूथ गाठला. तर तिथे आधी काही समजायलाच तयार नाही - मग ट्रायल-एरर करत एकदाचा गौरव शर्माला फोन लावला आणि मी लिव्हरपूल स्टेशन एकदाचं गाठल्याचं सांगितलं आणि "स्टेशनबाहेर मला घेऊन जायला या" म्हणून सांगितलं! फोन ठेवला आणि स्टेशन बाहेर आलो तर माझ्या मागे त्या ट्यूब स्टेशनचं मोठ्ठं दार बंद होताना दिसलं. दार बंद करून एक ओव्हरकोटातला, धिप्पाड काळाकभिन्न पोलीस त्यासमोर उभा राहिला. मी बाहेर रस्त्यावर आलो. अखेर बऱ्याच कालावधीनंतर मी जमिनीवरचा मोकळा हवेतला श्वास घेत होतो. रात्री १२ नंतर!!..

रात्री त्या तुरळक गर्दीच्या फुटपाथवर एक दीर्घ श्वास घेतला आणि जाणीव झाली ती भयानक थंडीची! मग लक्षात आलं की मी फक्त जीन्स आणि टी शर्ट घालून त्या लंडनच्या थंडीत काकड्तोय! तेव्हढ्यात एक लाल डबलडेकर सुळकन बाजूने गेली आणि गार वाऱ्याचा सपकार बसला चेहऱ्यावर! त्याही परिस्थितीत थोडसं हसू आलं. इंग्लंडच्या भूमीवर पाय ठेवल्यापास्नं लंडनच्या पहिल्याच रात्री - पृथ्वीच्या पोटात खोलवर - विविध गाड्यामधले काही अविस्मरणीय तास…ते सुंदर देखण्या बायकांचे चेहरे…विविध देशधर्माची माणसं...काही ईरसाल नमुने.. काय काय पाह्यलं होतं मी?!!!! 

थोड्या वेळाने गौरव आणि सिजू मला शोधत आले आणि मी त्यांच्याबरोबर आमच्या मुक्कामाच्या हॉटेलात गेलो...तिथे एकाच रूममध्ये मग एकमेकांना यथेच्छ शिव्या घातल्या. माझ्या बॕगेत माझे सर्व कपडे आणि पुढच्या नॉरीच आणि लेस्टरच्या वास्तव्याचं सामान होतं ते गेल्याचं दु:ख मी व्यक्त करत असतानाच त्यांनी नाट्यमय पद्धतीने "ढ्यँण्ट ss ढ्याँ" वगैरे आवाज करत माझी "हरवलेली" प्बॕग कॉटखालून ओढून माझ्यासमोर ठेवली . मी थक्क होऊन पाहत राहिलो...!! मग उलगडा झाला की मी त्या पाठच्या ट्रेनमध्ये उडी घेतल्यावर त्यांनी साऊथ केन्सिंगटनच्या वरच्या ऑफिसमध्ये जाऊन माझ्यासारखीच अनाउन्समेंटची रिक्वेस्ट तिथल्या संबंधित मंडळींना केली होती. दरम्यान मी त्या शेवटच्या स्टेशनवर जाऊन करवलेले फोन्स आणि ह्यांचे फोन्स ह्याचा एकत्रित परिणाम होऊन त्या गाडीतून गेलेली बॕग कोणीही हात न लावता पुन्हा सुखरूपपणे साऊथ केन्सिंग्टनला पोचवण्यात आली होती आणि ती ताब्यात घेऊन, माझी काही काळ वाट बघून ती मंडळी सरळ आमच्या नियोजित हॉटेलवर पोचली होती....

त्यांनी मग भले माझं कौतुक केलं की "आपण बुवा तुझ्यासारखं - असलं मागच्या गाडीत उडी मारून "पीछा करो" केलं नसतं वगैरे....तरीही माझ्यासाठी ते दोनतीन तास आयुष्यभराची अविस्मरणीय याद ठेवून गेलेत..!!.